zaterdag 6 juli 2013

HET ERGSTE MOET NOG KOMEN, STUDENTEN WETEN VAN NIETS


Wist jij, toen je 22 was, wie Jan Cottaar was?
Ik kan me niet indenken dat ik dat toen niet wist.
Bob Spaak kende je ook?
Volgens mij wel. Ook zo’n sportverslaggever. Deed veel schaatsen.
Wist jij toen hoe de krant van de Nederlandse communisten heette?
Toen ik 22 was? Ja, die krant heette De Waarheid. Hoezo?
En de meest rechtse krant?
Dat was De Telegraaf. En dat is nog steeds zo.
Wist jij, toen je 22 was, hoe de actualiteitenrubriek op tv heette van de NCRV?
Dat was toch Hier en Nu?
Wist jij, toen je 22 was, wat een primeur betekende?
Een primeur in de krant of op tv? Ja, dat moet ik toen zeker geweten hebben.
Las je boeken van Willem Frederik Hermans?
Ik geloof dat ik ‘Nooit meer slapen’ had gelezen. Was toen kort daarvóór verschenen.
Je wist dus wie Hermans was?
Ja natuurlijk. Dat wist toch iedereen!
Nou iedereen… Jij studeerde, dus je wist misschien wat meer dan andere jongeren. Wist je toen hoe de minister van onderwijs heette?
Ik zou het nu in elk geval niet meer weten. Heb je het opgezocht?
Veringa…
Tja, komt me vaag bekend voor. Hebben we gedemonstreerd tegen die man? Maar waarom vraag je me dit allemaal?

Deze week gaf ik een training over conflicthantering aan derdejaars studenten Communicatie. We deden een realistisch rollenspel, waarbij trainingsacteurs waren ingezet, over conflicten bij een krant.
- Aan haar ogen zie ik dat de ongeveer 22-jarige student een cruciaal woord mist. Het blijkt dat ze niet weet wat een ‘scoop’ is.
- Een acteur vertelt in zijn rol over zijn optreden bij het televisieprogramma Nieuwsuur. Het merendeel van de studenten lijkt geen idee te hebben welk programma dat is.
- Een andere acteur schept op dat hij Mart Smeets kent. "Wie?" roepen drie studenten in koor. "Zoiets als Umberto Tan, maar dan twee keer zo oud" lacht de trainingsacteur. Twee van de drie studenten kijken elkaar glazig aan.
- "Ach wat is nieuws. De vis van vandaag is verpakt in het nieuws van gisteren". Ik zie slechts bij een enkele student een glimlach van herkenning over deze uitdrukking.
- "Meneer, wat betekent 'het achterste van je tong laten zien'?"

Een van de communicatiestudenten is mij tijdens de training positief opgevallen. Ze is een jaar of 22 en ze heet Laura.
"Leuke naam" zeg ik. "Ik lees net over Laura in ‘Ventoux’ van Bert Wagendorp"
"Sorry, zegt me niets"
"Die bestseller van Bert Wagendorp, van De Volkskrant…"
"….."

Aan het eind van de trainingsdag praat ik met een 22-jarige student wat na, over zijn afstuderen. Hij heeft een beetje vertraging opgelopen. Ik grap: "Ach, daar zal Jet Bussemaker niet van wakker liggen"
Ik moet mijn grap dus uitleggen; altijd pijnlijk.
"Eh, de minister van onderwijs. Ik bedoel, die vertraging van jou valt toch mee."

Op een bepaald moment tijdens de training maak ik een opmerking over de recente conclusies van de Universiteit van Maastricht: 80% van de communicatie- en journalistiekstudenten zal geen werk vinden in het vak waarvoor ze worden opgeleid!
Ik zie hoe veel studenten schrikken: dit is blijkbaar écht nieuws voor hen!!!
Het slechte nieuws heeft een klein deel van de groep 'gelukkig' wel bereikt.

Er volgt een korte felle discussie, waarin ik het verwijt krijg dat ik de studenten alle hoop ontneem.
Inderdaad, in de loop van deze dag voel ík me steeds hopelozer. Het is mij droef te moede hoe defensief en lusteloos de meeste reacties zijn, van zowel opleidingen als studenten.
Schopenhauer flitst door mijn hoofd: 'Het ergste moet nog komen'. Maar ik laat het achterste van mijn tong niet zien. Ik reageer daarentegen laconiek: ‘Ik ben alleen de boodschapper van het slechte nieuws’.






zondag 23 juni 2013

DE MASSAMOORD OP ONZE BUURTBEWONERS

 
In onze buurt, binnen een straal van honderd meter van ons huis, in het noordelijk deel van de Groningse binnenstad, zijn eenendertig mensen in koelen bloede vermoord: vijftien mannen en jongens, zestien vrouwen en meisjes.
Er waren vijf kinderen bij: de jongste was 3 jaar, hij heette Marcus Kropveld en woonde in de Hofstraat 30a.  Ook zes oudere mensen, boven de zestig, werden vermoord. De oudste was Leman Alexander Druijf, 81 jaar, hij woonde in het begin van de Kleine Butjesstraat, schuin tegenover de Sint Michaelschool waar onze kleindochter nu op zit.
De meeste vermoorde mensen woonden in gezinnen. Vijf van mijn buurtgenoten waren alleenstaand.
Het grootste gezin was de familie Van Berg: 5 mensen. Ze woonden in de Rode Weeshuisstraat 36; het gezin bestond uit vader Marcus en moeder Leentje Van Berg en de volwassen kinderen Mina (33), Henriette (31) en Herman (23).
Het uitgemoorde gezin Gans bestond uit vier personen. De familie woonde in een klein bovenhuis in de Nieuwe Ebbingestraat 11 a, direct aan de andere kant van de Ebbingebrug.
Voor zover bekend is in mijn eigen straat, de drukke Oude Ebbingestraat, alleen Luise Arends omgekomen. Ze woonde op nummer 24a, schuin bij ons aan de overkant.
In de smalle zijstraten zijn de meeste mensen vermoord: het jonge gezin Stoppelman in de Jacobijnenstraat 11a, de al eerder genoemde familie Kropveld in de Hofstraat en meneer Druijf in de Kleine Butjesstraat. Mevrouw Betje van Gelder, 76 jaar, woonde in de Hardewikerstraat 31.
De Rode Weeshuisstraat is het hardst getroffen. Hier werden twaalf mensen vermoord.
Andere straten in mijn directe omgeving: de Sint Walburgstraat (twee doden op nummer 12), de Turfsingel (twee oudere mensen vermoord op nummer 31 a, bijna naast het huis van mijn overgrootouders) en op het eerste deel van het Boterdiep (vlakbij onze slagerij De Groene Weg) twee mensen: Hendellena Bollegraaf en Karel Vissel.
Die Karel Vissel was paardenslager. Hij werd geboren in Warffum en vermoord op zevenenvijftig jarige leeftijd.

Bijna alle mensen werden ver van Groningen vermoord. Je rijdt volgens de ANWB-routeplanner in iets meer dan 11 uur naar die plek, naar Oswiecim: 1091 kilometer naar het oosten. In de laatste tien kilometer moet je even opletten: neem de tweede afslag op de rotonde naar de Ulica Stanislawa Konarskiego en houdt na 2,8 kilimeter rechts aan op de Ulica Gen. Jaroslawa Debrowskiego. Na 70 meter ben je gearriveerd op de Ulica Chemikow en heb je je bestemming bereikt. Het is eigenlijk niet eens zo ver en het is niet moeilijk te vinden. Je moet het alleen even weten.
Aan brandstof ben je € 163,- benzine of € 117,- diesel kwijt. Gas is het voordeligst: € 110,- enkele reis.
Zeventig jaar geleden heette deze plaats Auschwitz.
De meesten van mijn buurtgenoten werden er in de winter van 1942-1943 vergast. Sommige gezinsleden gingen op dezelfde dag de gaskamer in, zoals moeder Daatje en dochter Mary Stoppelman.
Ik weet deze gruwelijke feiten sinds ik de app ‘JoodseHuizen’ gedownload heb op mijn mobiel. Eerst vroeg dit medium of het mijn huidige locatie mocht gebruiken. Vond ik OK. Daarna zag ik op een plattegrond van onze wijk de huizen waarin de vermoorde Joden hadden gewoond.
Zes van deze schuldige huizen staan er nog, de andere zijn in de loop der jaren gesloopt.

Nadat ik de panden had gefotografeerd, liep ik met loodzware benen terug naar huis. Onderweg kwam ik een groep demonstranten tegen, die mijn steun vroegen voor de door Israel onderdrukte Palestijnen. Dat kon ik op dat moment even niet verwerken. Schaamtevol keek ik een andere kant op en ik dacht aan Marcus Kropveld, drie jaar oud.

zondag 17 februari 2013

MISDAAD EN STRAF EN DE KRACHT VAN DE LIEFDE


Overal in de stad kom ik hem tegen: op de Turfsingel en de Westersingel, op het Damsterdiep en het Schuitendiep, op het Blauwborgje langs het Zernike Complex en op de van Iddekingeweg in De Wijert. Deze in zichzelf gekeerde bleke man kijkt mij indringend aan met een tragische blik. Op zijn witte hemd zitten een paar bloedspatten. Om zijn nek en schouders hangt een jonge vrouw, ook in zichzelf gekeerd, in volle overgave aan hem.
Ik weet wie mij vanaf de affiches zo strak en bijna beschuldigend aankijken: Rodion Romanovitsj Raskolnikov en zijn geliefde Sofia Semjonovna Marmeladova, kortweg Sonja.

Wie die mensen zijn en wat zij doen in Groningen? Raskolnikov en Sonja zijn twee complexe personages, waarin de zwartste gruwel en de lichtste liefde zijn samengebald, alle misdaad en alle twijfel, alle wanhoop en alle trouw die een mens in zich heeft. Honderdvijftig jaar geleden schreef Dostojevski hun dramatische geschiedenis op in ‘Misdaad en Straf’.
Vanaf zondag 3 maart speelt het Noord Nederlands Toneel ‘Misdaad en Straf – en de kracht van de Liefde’. Eerst twee weken in de Groningse Stadsschouwburg, daarna tot 8 mei in alle belangrijke theaters van Nederland.
Op tientallen plekken in de stad kom ik hem tegen: onze zoon Joris speelt Raskolnikov… Overal kijkt hij mij strak aan op die levensgrote posters, met een blik die ik nauwelijks verdraag. Een vervreemdend gevoel. Met priemende ogen lijkt hij mij ter verantwoording te roepen. Ik kan hem niet ontwijken, al sus ik mijzelf met ‘Het is maar toneel, hij is maar een personage’.

Wij hebben een zoon die het vermogen heeft om zich in te leven in de gedachtewereld van een misdadiger. Hij heeft het talent om in de huid te kruipen van Raskolnikov, door wie Nietzsche werd geïnspireerd voor zijn theorie over de Übermensch.
Eerder verplaatste Joris zich als acteur in de gekwelde Heathcliff, het zielige meisje Tina, de krolse Cheshire Cat. In filmrollen was hij een angstige autist, een jonge frauderende projectontwikkelaar, een vertrapte krijgsgevangene in Birma. 
Je in een ander verplaatsen, is dat gewoon een vak dat je kunt leren op een toneelschool?

Joris beschikt ontegenzeglijk over een prachtig talent, waarvan de facetten zijn geslepen en aangescherpt op de toneelacademie van Maastricht. Maar toch: wat hij doet is niet louter professioneel. Wat acteurs doen gaat verder. Ze laten iets wezenlijks, iets essentieel menselijks zien. Maar helaas, het is iets dat veel mensen niet meer kunnen (of willen of durven of mogen) opbrengen: je verplaatsen en verdiepen in de motieven en gedachten van anderen.
In deze ego-samenleving zijn andere mensen steeds vaker ‘vreemd’: vreemden maken ons onzeker en bang, de vreemde ander moet vermeden of geweerd worden. De ander is alles wat ik zelf niet ben en niet wil zijn. De ander is xenofoob en ik ben dat zeker niet, de ander is onbereikbaar en onberekenbaar. De ander is misdadig, krols, zielig en frauderend. Steeds minder herkennen we onszelf in de ander.

Acteurs, in goede films en toneelstukken, overbruggen in hun rollen de afstand tussen mij en de ander, tussen Ik en Jij, tussen het hier-en-nu en het Eeuwige, tussen vader en zoon. Fundamentele overbrugging betekent dat ik Raskolnikov in mijzelf herken, dat ik de misdadiger ben die de woekeraarster Aljona Ivanovna en haar zus Lizaveta had kunnen vermoorden, maar dat ik ook de onvoorwaardelijke liefde van Sonja in mij heb.
Met priemende ogen kijkt Raskolnikov/Joris dwars door mij heen, op elke hoek van de straat. Ik kan mezelf niet sussen. De ander is geen personage, maar een deel van mijzelf. De zoon confronteert de vader met zichzelf, de zoon is een deel van de vader.

Voor kaarten, zie www.nnt.nl

woensdag 30 januari 2013

FOTOSHOPPEN OF BOTOXEN OP DE WEBSITE?


Na de gewetensvolle worstelingen met alle woorden (zie mijn blog ‘De natte scheten van V&D’ van 20 januari) kwam de delicate keuze over de foto’s en beelden op onze vernieuwde website.

Na vijf jaar was er alle aanleiding om de site te vernieuwen.
(Dat eerste lustrum van De Voorzitters is overigens niemand in het Noorden ontgaan. Op veler verzoek even een bescheiden keuze uit al die gezellige manifestaties:
Vanaf half november tot eind januari waren alle winkelstraten feestelijk voor ons verlicht; wij waren zeer vereerd dat het grootste popfestival van Europa hier plaats vond; wij woonden optredens bij, exclusief in Groningen, van de wereldberoemde componist Philip Glass; in januari verschenen er gedenkboeken rond het thema Voorzitten en Spiritualiteit (o.a. van Jan Mulder); de start- en landingsbaan van vliegveld Eelde werd voor al deze evenementen verlengd.)
Op veel foto’s op de oude site waren wij dus vijf jaar jonger. Zeg maar gerust vijf jaar minder oud. Fotoshoppen of botoxen?
Mijn maat Mick, hoewel jaren jonger dan ikzelf, heeft meer last van de tekenen des tijds dan ik. Hij wilde per se een flatteuze foto in groen jasje uit de zomer van 2007 op de nieuwe site laten staan. OK, maar dan wilde ík graag dat stoere beeld van ons tweeën met bouwvakkershelmen houden. Bovendien wilde ik graag twee foto’s van Museuminsel Hombroich op de site (zie mijn blog ‘Mijn überrationele kijk op  kunst’ van 17 september 2012). Om nog even te laten zien dat ik niet van de straat ben.
We hebben allebei onze zin gekregen; wij gunnen het elkaar. Zoek het maar op en controleer het maar op www.devoorzitters.nl
De nieuwe foto’s tonen ons in ons leeftijdsloze element: professioneel maar ook kwetsbaar, serieus maar lichtvoetig, creatief en beweeglijk…

Het cliché klopt: een man is zo oud als hij zich voelt. Ik voel me mentaal en fysiek een jonge kerel van een jaar of dertig, al zie ik aan de rimpels op mijn gezicht dat ik de werk- en levenservaring heb van een zestigjarige.
Ik ben nog lang niet van plan om er mee op te houden. Ik heb weer voor vijf jaar bijgetekend: elk congres geeft mij energie en ladingen adrenaline. Dus over vijf jaar nieuwe foto’s op onze nieuwste website!
Lang doorgaan kán ook in het werk dat ik doe. Voorzitten heeft met gezag te maken en gezag hangt voor een niet onbelangrijk deel samen met leeftijd.

Maar eerlijkgezegd kan ik ook schrikken van foto’s waarop te zien is dat ik moe ben. De vergelijking tussen sommige foto’s van toen en nu is confronterend. Eerlijkgezegd kan ik ook schrikken van mijn al te zelfverzekerde woorden. De vergelijking tussen mijn oude en nieuwe woorden in blogs, op de site, in mails, profielen en tweets zet mij aan het twijfelen.
Misschien bestaan er over vijf jaar geen sites meer, is Linked’In opgeheven, is Twitter bejaard. Misschien wordt er niet meer gecongresseerd, misschien ben ik er zelf over vijf jaar gewoon niet meer.
Dus nu het nog kan: www.devoorzitters.nl

zondag 20 januari 2013

NATTE SCHETEN VAN V&D, HEMA EN IKEA


Wat heb ik een zware innerlijke taalstrijd gevoerd over de nieuwe teksten op onze website van De Voorzitters. Elk woord wilde ik kunnen verantwoorden, elke zin moest kloppen.
De meest beladen woorden waren ‘inspirerend’ en ‘creatief’. Van die lege en tegelijk loodzware containerbegrippen, waar ik eigenlijk een hekel aan heb. Dus moest ik precies weten wat die woorden betekenen, voor ik ze aan De Voorzitters zou koppelen.
Inspiratie is afgeleid van ‘spiritus’; het betekent ‘geest’, maar ook ‘adem’ en ‘vluchtigheid’. Spiritus zit ook in spiritueel en spiritualiteit. En in spiritualiën: alcoholische versnaperingen!
Deze prachtige omschrijving van inspiratie kwam ik ergens tegen: ‘een maximum aan scheppend vermogen en de bekwaamheid daar moeiteloos vorm voor te vinden…’
Maak ik dat waar of is het veel te pretentieus? Blaas ik als voorzitter een ‘maximum aan scheppend vermogen’ in een zaal? Inspireren we mensen? Krijgen ze ‘de geest’ van onze manier van voorzitten, kunnen we mensen ‘bezielen’?
In alle bescheidenheid heb ik tóch voor het woord gekozen, met name omdat we een aandachtige en aangename sfeer in een zaal blijken te kunnen creëren. Sfeer of atmosfeer is een vluchtige en onzichtbare gemoedstoestand. Nog een reden: ik doe mijn werk als voorzitter met hart en ziel en ik hoop dat dat op de een of andere manier merkbaar is voor die zaal met mensen. 

Met de combinatie van inspirerend en creatief zat ik wel goed. Inspiratie gaat vaak aan creativiteit vooraf. Creativiteit is het vermogen om iets nieuws te scheppen, een nieuw concept, een originele oplossing. Ik denk dat we daar af en toe wel aan kunnen voldoen. Na lang nadenken en afwegen ontschiet ons soms een spontaan Eureka als we een origineel idee voor een ingewikkelde conferentie hebben gevonden.


Ik googelde verder. Een kleine bloemlezing van de ontnuchterende resultaten:
-       - V&D is elke dag inspirerend
-       - de Praxis is inspirerend voor huis en tuin
-       - IKEA heeft inspiratiebronnen
-       - ook de HEMA inspireert
-       - Velux heeft inspirerende oplossingen voor uw zolder
-       - je kunt inspiratie-uitjes en –trips boeken
-       - er zijn inspirerende vergaderlocaties te huur
-       - er is een Horeca Inspiratiebeurs
-       - mis de inspirerende Sligro-recepten niet
-       - doe kleurinspiratie op
-       - vaar mee op de inspirerende motorklipper…

De reclamebureaus kennen geen scrupules. Ze pikken en misbruiken allerlei woorden die het lekker doen. God-bewaar-me dat de Praxis mij wil bezielen. In hemelsnaam, Hema, probeer mij geen geestelijke worsten te verkopen. Aan mijn lijf geen scheppend vermogen van IKEA. Woordinflatie dus. Treurig verlies van waarde en betekenis.
Op zoek naar de etymologische achtergrond van ‘inflatie’. De letterlijke betekenis is opgeblazenheid of opgezwollenheid. Het komt van het Latijnse woord 'flatus' = wind.
En dat zit ook in het woord flatulentie: gasophoping in de buik.
Inspiratie en inflatie liggen verrassend dicht bij elkaar. Inspiratie is de bezielde wind die jouw en mijn wang streelt, de 'goddelijke' vonk, de geestelijke adem. Inflatie is de opgehoopte menselijke en dierlijke winderigheid. Je hoeft er maar een lucifer bij te houden en de ruftige reclamewoorden ontploffen.
De inspiratie van V&D, Praxis, Hema, IKEA etcetera: holle frasen, waardeloze winderige woorden, natte commerciële scheten.

De vernieuwde website gaat komende week (week 5) de ether (= de bovenlucht, waar de goden en sterren zich bevinden) in: www.devoorzitters.nl

zaterdag 12 januari 2013

WEG MET DIE ROKERS NAAST HET UMCG!

Dan ben ik maar een ouwe zeur, dan noemen ze me maar een gefrustreerde ex-roker, dan zien ze me maar als een cynische bemoeial, dan halen ze maar hun neus op voor een verzuurde geitenwollensokkendrager, dan veroordelen ze me maar als een intollerante pestkop, dan knappen ze maar op me af als een fundamentalistische tabaksbestrijder, dan spugen ze maar op me als een grumpy old man, dan kankeren ze maar op me omdat ik hun vrijheid wil inperken, dan lachen ze me maar allemaal uit als een wereldvreemde Don Quichotte... MAAR DIE ROKERS OP DE STOEPEN EN VENSTERBANKEN NAAST DE HOOFDINGANG VAN HET UMCG: WEG ERMEE! NU!

Er staan borden dat het roken daar verboden is, maar er zitten altijd tien of twintig tabaksjunks pal voor het grootste ziekenhuis van Nederland. Ik wandel vaak met mijn hond door het plantsoen langs het ziekenhuis en altijd zie ik ze: ze draaien hun shagjes, ze inhaleren hun Marlboro's, terwijl ze hun infusen aan een standaard met zich meerollen, terwijl hun gebroken ledematen in spalken en mitella's hangen, terwijl hun nekken met manchetten overeind gehouden worden. 's Winters lekker ingepakt met petten en sjaals, 's zomers zitten ze ongegeneerd in hun pyjama's en dusters te paffen.
Mannen en vrouwen, zeven dagen per week, in alle seizoenen, al jaren lang, tot ergernis van velen: directie en staf van het UMCG zijn blijkbaar niet in staat om dit wangedrag van rookverslaafden naar elders te verplaatsen.

ROOK JE TE PLETTER EN GA ER NA JE HART- OF LONGOPERATIE LEKKER MEE DOOR, MAAR NIET OP DE STOEP VAN HET ZIEKENHUIS.
In een persbericht lees ik dat het UMC St. Radboud in Nijmegen paal en perk gaat stellen aan het roken binnen en buiten het ziekenhuis. Kennelijk is het daar ook een plaag. Er worden aparte rookruimtes voor de ernstigste rookverslaafde patienten ingericht, binnen en buiten het ziekenhuis. En er wordt zeer streng op toegezien dat roken buiten die ruimtes verboden is. Het is blijkbaar tot die Nijmeegse Karpatenkoppen doorgedrongen dat roken en gezondheidszorg elkaar uitsluiten. Nu de Groninger Teutonenkoppen nog.

Om het Groningse UMCG binnen te komen, als bezoeker of patient, moet je je eerst door een nicotinewolk heen slaan. Grote bedrijven, onderwijsinstellingen, overheidsgebouwen: nergens is dit toegestaan. Overal beseffen besturen en managers dat zo'n entree ordinair is, schadelijk voor je reputatie. En dan heb ik het nog niet eens over al die gore peuken voor de deur.
Maar het UMCG-bestuur is zeker bang om als een oude zeur gezien te worden, als een verzuurde geitenwollensokkendrager, als intollerante pestkop, als fundamentalistische tabaksbestrijder of als onderdrukker van de menselijke vrijheid om jezelf kapot te maken.