dinsdag 7 augustus 2012

OLYMPISCHE GEDACHTEN EN LEEDVERMAAK

Straks zijn de Olympische Spelen voorbij. Ik zal dat prachtige sportfeest echt missen...
Zestig aanhangers van de Maastrichtse voetbalclub MVV hebben dit weekend de supporters van een of andere Brabantse club in elkaar geslagen. Dat was vanwege een vriendschappelijke wedstrijd tussen de Limbo’s en Brabo’s ter voorbereiding van de competitie.
De gemeenteraad van Maastricht heeft de afgelopen jaren miljoenen in MVV gestort om een faillissement te voorkomen. Net zoals trouwens de gemeenteraden van Veendam tot en met Waalwijk en van Sittard tot en met Alkmaar.

Olympische sporters: vier jaar lang uren per week, soms naast een baan of studie, getraind als (M/en vooral V) turner, zeiler, handboogschieter, hordeloper, surfer, beachvolleyballer, springruiter, hockeyer. Maar de komende jaren zien we zelfs de gouden en zilveren zwemsters nauwelijks meer op tv…
De burgemeester van Nijmegen heeft de  vriendschappelijke wedstrijd tussen NEC en een of andere Engelse voetbalclub verboden wegens dreigend supportersgeweld. De wedstrijd werd verplaatst naar Apeldoorn. Die stad wil nu geld van Nijmegen zien vanwege de enorme kosten voor extra politie-inzet.
Ondertussen hadden de voetballiefhebbers van de obscure Engelse club uit verveling een paar cafés in Deventer verbouwd. In Engeland hoeven ze dat soort geintjes niet te flikken. Daar hebben ze een keiharde voetbalwet.

Supporters van alle landen door elkaar heen op de tribunes. Nergens aparte vakken voor risicogroepen of -landen. Ik vond het prachtig zoals judoster Edith Bos die ene idiote flessenwerper in het Olympisch Stadion met een yuko tot de orde riep...
Voetballolbroek René van der Gijp schept in het RTL-mannenprogramma Voetbal Internationaal graag op hoe hij vrouwen “in bed uit elkaar kan trekken”… Ander grapje van de heren: “Uit je kut gescheurd?”
BNN is op zoek gegaan naar homo’s onder de bijna 1000 profvoetballers in Nederland. Statistisch moeten er minstens 60 homo zijn, maar er werd geen enkele voetballer gevonden die er voor uit durfde komen. Logisch, als toptrainer Frank de Boer over homo’s beweert dat ze geen geschikte motoriek voor voetbal hebben.

Niet alleen de medaillewinnaars maar álle deelnemers van Londen verdienen volgens mij een koninklijke onderscheiding en een boottocht door de Amsterdamse grachten…
Aan de absurde salarissen van voetballers lijkt nog steeds geen einde te komen. En ik heb het heus niet over types als Zlatan Ibrahimovic, want ook in een dorpsclub als FC Groningen verdienen de meeste voetballers meer dan een ton per jaar.
In de Vogelaarwijken zijn ze nog steeds bezig om de oranje rotzooi van het Europees Kampioenschap op te ruimen (‘heel Europa was tegen ons, daar in Polen en Oekraine; en daarom stemmen we straks op de Partij Voor het Voetbal’).
Voor de tattooshops staan rijen wachtenden om zich net zo te laten toetakelen als de mislukkelingen van het Nederlands elftal.

Vier jaar lang geen Olympische spelen. Maar ondertussen trainen de atleten voor de spelen van Rio zich vier jaar lang het snot voor de ogen…
Hoe kan ik ze komende jaren ontlopen, de seksist De Boer, de schreeuwlelijk Van Gaal, de zakkenvuller Advocaat, de patjepeeër Koeman, de oorwurm Verbeek? Alleen Ron Jans, de enige fatsoenlijke onder de trainers, zal ik een beetje missen. Maar niet voor lang, vrees ik. Vóór de Kerst ontslaan ze hem al in Luik. Heeft hij nog een paar maanden om Groningen uit de stront te halen.
Leedvermaak zal ik hebben over van Gaal die er niet in zal slagen om Oranje te kwalificeren voor het WK in Brazilië (Estland uit, altijd lastig), om De Boer die er door JC wordt uitgewerkt na het zoveelste insinuerende stukje in de Telegraaf, om Verbeek en Koeman die weer geen kampioen worden, om Advocaat die al na een paar maanden PSV verruilt voor een contract met een Golfstaat.
Leedvermaak zal ik hebben over het definitieve faillissement van de ene na de andere voetbalclub, vooral uit Limburg en Brabant.
Leedvermaak over de zwaargewonde hooligans bij voetbalrellen, leedvermaak over de blessurepijntjes van de verwende voetbalmiljonairs, leedvermaak over de mislukkingen van de veel te jonge knulletjes die in het buitenland zijn gaan ballen.
Geen mooier vermaak dan leedvermaak.
Daarom hou ik zo van voetbal.

Volgende keer weer een mooi stuk over ons prachtige festival ‘Herneem de Tijd – Festina Lente’, waar je je nog voor kunt opgeven via info@werkbeter.org

vrijdag 3 augustus 2012

"IEDERE TRAP, OOK IN DE VERKEERDE RICHTING, BRENGT ME DICHTER BIJ HUIS"

Op ons festival 'Herneem de Tijd - Festina Lente' op 18 oktober in Bunne, is Marco Out, burgemeester van Borger-Odoorn, een belangrijke spreker. Borger-Odoorn is in 2010 officieel CITTASLOW gemeente geworden. Daar gaat in oktober zijn enthousiaste verhaal over.
Marco Out is burgemeester én een getalenteerde wielrenner.

Cittaslow, letterlijk ‘langzame stad’, is het netwerk van meer dan 150 kleinere (vooral) Europese gemeenten die kwaliteit van leven voorop stellen. Cittaslow is voortgekomen uit de Italiaanse Slowfood beweging. Er zijn nu drie Nederlandse gemeenten die aan de strenge condities van Cittaslow voldoen.
Het gaat in een Cittaslow gemeente om een levensstijl die haaks staat op hedendaagse trends. In een Cittaslow verloopt het leven minder hectisch, minder productiegericht, minder snel. En dat is uiteraard menselijker, milieubewuster en verstandiger voor huidige en toekomstige generaties. Cittaslow: Haast je Langzaam.
Cittaslow-gemeenten zijn plaatsen “…waar mensen nog steeds nieuwsgierig zijn naar vroeger; het zijn gebieden die rijk zijn aan theaters, pleinen, cafés, restaurants en spirituele plekken, met een ongerept landschap en innemende ambachtslieden, waar mensen de langzame tred van de seizoenen nog herkennen en authentieke producten, smaak, gezondheid en spontane gewoontes eerbiedigen”, aldus het Cittaslow Manifest.

Een ronkende tekst. Het klinkt in elk geval uitdagend en utopisch.
Marco Out heeft zin in de vele vragen van de Festina Lente bezoekers. Wat betekent Cittaslow voor de bijna 26.000 inwoners van Borger-Odoorn, voor de bedrijven, voor het toerisme, voor het milieu én voor de gemeentelijke organisatie? Is Cittaslow een effectief antwoord op het verschijnsel van de demografische krimp in het noorden van Nederland?

‘Herneem de Tijd’ is een bijzondere bijeenkomst over onze tijd, over Modern Times, over kloktijd en reële tijd, over tijdsdruk en werkdruk. Wordt onze tijd geroofd? Door wie? En dat laten we toe? En wat kun je daar samen aan (en mee) doen, in organisaties en in je persoonlijk leven?
De komende weken leg ik aan onze inleiders zes vragen voor over Verloren Tijd, net zoals in de gelijknamige rubriek op woensdag en zaterdag in de Volkskrant.

Marco_Out
Marco Out:
1       Heb je te weinig tijd, te veel tijd of precies genoeg?
 Ik heb altijd tijd. Zeven dagen in de week. Vierentwintig uur per dag. Alles wat ik moet doen gebeurt in deze tijd. Alles wat ik wil doen ook. De tijd is een gegeven. Wat ik er in en mee doe,  daar ben ik zelf bij.

2.      Wat ga je na de zomer anders doen?
Ik ga alles anders doen. Maar ik hoop niet dat dat iemand opvalt. Alles wat je doet en alles wat je hebt gedaan, brengt je waar je nu bent. En ik ben daar zelf best happy mee. Wel hoop ik dat alles wat ik doe en wat ik mee maak mij verder brengt en mij verder vormt. En dat ik daarom alles weer net even anders zal doen.

3.      Wanneer is tijd verspilde tijd?
Ik houd er niet van om termen als ‘verspilde tijd’ te denken. Ik wielren. Vaak heb ik dan de volgende gedachten: iedere trap, ook al gaat die in de verkeerde richting, brengt me toch weer dichter bij huis. En zo is het ook met tijd, denk ik.

4.      Wanneer is tijd goed bestede tijd?
Als ik in één keer de goede kant op fiets.

5.      Als een week acht dagen zou tellen, wat deed je dan op de achtste dag?
 Mijn werk en prive lopen erg door elkaar. Ze zijn vaak te onderscheiden, soms ook niet. Met de achtste dag zal dat niet anders zijn. Ik heb eigenlijk maar één doelstelling voor die achtste dag: het net zo naar mijn zin hebben als die andere zeven!

6.      Wat was de mooiste tijd (of dag) van je leven?
Dit is een gevaarlijke vraag. Wie of wat ga ik nu diskwalificeren?
Ik kies voor drie flitsmomenten in willekeurige volgorde: het moment dat ik in de auto stapte toen onze dochter was geboren en ik Reamonn’s liedje “Supergirl” hoorde; het moment dat ik hoorde dat ik was voorgedragen als burgemeester van Borger-Odoorn; het moment dat ik in gewonnen positie bijna bij de finish was van het NK Wielrennen voor burgemeesters in 2010. Waarom juist deze drie? Voer voor psychologen……

Veel informatie over ‘Herneem de Tijd – Festina Lente’ via de link naar onze website: http://devoorzitters.nl/8-nieuws/59-herneem-de-tijd-festina-lente.
Om je aan te melden stuur je een mail naar info@werkbeter.org

woensdag 25 juli 2012

WANNEER IS TIJD VERSPILDE TIJD?


René Diekstra, psycholoog: “Ik ben ontevreden over mezelf als ik voor de tv ben blijven hangen. Als íets zonde van je tijd is, is het die hersenkauwgom van de televisie”.
Kees Torn, cabaretier: “Het makkelijkste antwoord is: nooit. De tijd die je denkt verspild te hebben, wordt toch deel van je geschiedenis. Ik bak wel eens urenlang zandtaartjes met kinderen uit de buurt. Het zal wel ergens goed voor zijn. Misschien kweek ik er wel geduld mee”
Marli Huijer, filosofe: “Als ik ’s avonds achter de laptop zit en ga googelen, naar vakantiehuisjes of zoiets, en opeens twee uur verder ben. Dan denk ik: wat heb ik nou eigenlijk gedaan?”

Citaten uit een mooie serie: Zomertijd in De Volkskrant.
Interviews met interessante mensen, aangevuld met 6 vragen over ‘Verloren Tijd’.
Die vragen wil ik de komende weken ook stellen (want beter goed gejat dan slecht verzonnen) aan de inleiders op ons festival ‘HERNEEM DE TIJD - FESTINA LENTE’, op 18 oktober in de Melkfabriek in het Drentse Bunne.
De aftrap doe ik zelf, in een interview met mezelf.
En aan mijn lezers en volgers: ga er vast mee aan de slag en kom over 3 maanden naar Bunne om er met anderen over te praten, bijvoorbeeld tijdens het Slow Food Diner aan het begin van de avond.

1.     Heb je te weinig tijd, te veel tijd of precies genoeg?
Ik voel me niet snel opgejaagd. Dus ik denk dat ik precies genoeg tijd heb. Als ik soms te weinig tijd heb voor iets dat moet gebeuren, dan stel ik het gewoon uit. Ik denk dat ik minstens zo oud word als mijn ouders: 92 jaar. Dus tijd zat.

2.     Wanneer is tijd verspilde tijd?
Dat heb ik soms in het onderwijs gehad. Als ik iets uitlegde aan studenten en het kwam totaal niet aan. En ik maar trekken en pompen, niet bij machte om iets anders te proberen. Kostte gigantisch veel energie, leverde niets op: dat is mijn definitie van verspilde tijd.

3.     Wanneer is tijd goed bestede tijd?
Als ik iets geschreven heb, dat precies raak is. Ik kan uren en dagen kauwen op een tekst, want schrijven kost erg veel tijd en zelden vind ik het resultaat goed genoeg. Maar soms, als alle woorden raak zijn en alle zinnen op de juiste plaats staan, dan geeft mij dat een diep bevredigend gevoel.

4.     Wat ga je na de zomer anders doen?
Ik ga dit jaar mijn zomer verplaatsen, de tijd een beetje naar mijn hand zetten. We blijven lekker thuis in juli en augustus en gaan pas in september vakantie vieren. In het onderwijs begon het nieuwe jaar altijd in september, met al dan niet afgedwongen goede voornemens. Heerlijk dat ik daar geen last meer van heb.

5.     Als een week acht dagen zou tellen, wat deed je dan op de achtste dag?
Een extra dag aan mijn weekend plakken, om écht te ontspannen. Want ik blijf ook in de weekends maar bezig. Die achtste dag bestaat niet, dus ik moet mezelf toch eens tot de orde roepen.

6.     Wat was de mooiste tijd van je leven?
Toen ik op Dennendal werkte, tussen mijn 24e en 28e. Mijn zoon Joris heeft een voorstelling gemaakt over die roerige periode, begin jaren ’70, toen we daar probeerden een humane zwakzinnigenzorg op te zetten en heftige weerstand opriepen van de gevestigde orde. Joris en ik hebben het stuk twee jaar gespeeld, door het hele land. En nu maakt hij er een documentaire over. Ik heb mijn jaren als angry young man helemaal opnieuw kunnen beleven. En dat is een van de redenen waarom ik de tijd van nu de mooiste tijd van mijn leven vind.

Binnenkort 6 vragen aan: collega-voorzitter Mick Hartstra of organisatieadviseur Cor Reinbergen of burgemeester Marco Our of kok Jelle de Visser of auteur / journalist Koen Haegens of monnik Cyrille Vael of mindfulnesstrainer Marieke Duijvestijn: de inleiders tijdens Festina Lente, 18 oktober in het Drentse Bunne.

Meer informatie? Kijk op http://devoorzitters.nl/8-nieuws/59-herneem-de-tijd-festina-lente
Aanmelden? Mail je naam en adres naar info@werkbeter.org



donderdag 19 juli 2012

STRESS DOOR WERKDRUK EEN PRIVÉPROBLEEM?


Managementinfuus
“In één dag 8 meter managementboeken behandelen” Dat belooft Ben Tiggelaar de deelnemers van zijn ‘Seminar MBA in 1 dag’. Ga er vooral naar toe als je duizend euro teveel hebt, geen zin hebt in de (volgens Tiggelaar) ‘fratsen en onnodige hoogdravendheid’ van al die managementcursussen, maar wel zin hebt om met honderden hijgerige managers in die hunkerbunker van het Beatrix Theater in Utrecht de beurs van meneer Tiggelaar met € 1.000.000 te spekken.

Spiritueel infuus
Zo’n twee keer per jaar trek ik mij een paar dagen terug in een Benedictijnerabdij in de Belgische Ardennen.  Soms ga ik met een of twee vrienden, soms alleen. Een tijd geleden meldde ik mij in het klooster voor weer een paar dagen retraite; ik grapte met Cyrille, een van de monniken, dat ik me weer even ‘aan het spiritueel infuus’ ging aanleggen. Dat vond hij een weinig amusante opmerking. Ik begreep waarom.
De maatschappelijke ratrace en de time-is-money ideologie kun je niet in je eentje bestrijden met een paar geinige yoga-oefeningen, een stoomcursus mindfulness of een driedaags wandelarrangement langs wat Limburgse kloosters (georganiseerd door een reisbureau ‘zonder winstoogmerk’).  En wie gelooft dat je een tentamen haalt door de studieboeken een nacht onder je kussen te leggen, is nog minder onnozel dan degene die gelooft in een eendaags managementinfuus van dokter Tiggelaar.

Stress of power?
Samen met mij maat Mick Hartstra verhuur ik mij al een jaar of vijf als voorzitter van congressen en seminars, leid ik debatten en inspraakbijeenkomsten. Ik heb ervaren dat mensen die bijeenkomsten vooral zinvol vinden als ze de informatie in een ontspannen sfeer aangereikt hebben gekregen. Haast en stress horen niet bij een congres. Een volgepropt programma, een serie sprekers vol PowerPoints waarvan je in ademnood raakt, altijd weer dezelfde ego’s die het hoogste woord hebben in de zaaldiscussie: contraproductief.
Voor interne bijeenkomsten geldt dat nog sterker. Werkconferenties en studiedagen zijn een uitgelezen kans voor een organisatie om op gezette tijden het tempo te verlagen, stil te staan en in rust te reflecteren. Een organisatie zou op die manier het signaal kunnen afgeven dat omgaan met tijdsdruk niet alleen een opgave is voor de individuele werknemer. Een, desnoods door de baas betaalde, cursus timemanagement of een workshop meditatie (vaak in een voormalig klooster) benadrukt dat stress door de ratrace vooral een privéprobleem zou zijn. Maar met z’n allen een pas op de plaats maken kan de power van iedereen versterken.

(her)Neem de Tijd
Wat ben ik het eens met Koen Haegens, de schrijver van het mooie maar ook praktische boek 'Neem de Tijd'. 
Een paar maanden geleden hoorde ik hem in een radio-interview. Wat zou ík graag met hem in gesprek gaan, op een rustige dag in een mooie huis op de Drentse hei...
Op 18 oktober wordt dit idee werkelijkheid! Samen met Mick en met collega Cor Reinbergen organiseren we een kleine, rustige, inspirerende maar ook praktische bijeenkomst. In Bunne, tussen Eelde en Peize, aan de rand van de Drentse hei in de prachtige voormalige melkfabriek aldaar.
Een mooie bijeenkomst over slow management, slow communication, slow conference, slow cooking. Een bijeenkomst met vragen en antwoorden over de tijd, tijdsdruk, de geroofde tijd, de tijd hernemen. 
Onder de titel HERNEEM DE TIJD - FESTINA LENTE
We hebben het programma rond. Koen Haegens komt en andere interessante inleiders komen! Ik probeer Cyrille uit Chevetogne nog uit te nodigen als spreker. 
Nu nog de gasten. We hopen op veel mensen uit onze netwerken, want we gaan ook met elkaar eten: slow food wel te verstaan. Allemaal inbegrepen bij de prijs. Lees er meer over op onze website www.devoorzitters.nl en meld je aan via info@werkbeter.org

www.devoorzitters.nl

donderdag 1 maart 2012

GEEN DAG ZONDER BACH


Een bescheiden evenement: de opening van het eerste CVA-café in de regio, opgeluisterd door een klein symposium. We wilden als voorzitters iets bijzonders maken van die mooie opdracht.
- CVA: Cerebraal Vasculair Accident ofwel een (kleine of grote) hersenbloeding.
- Het CVA-café: maandelijks kunnen lotgenoten, CVA-patiënten - mantelzorgers - hulpverleners, elkaar in dat ‘café’ ontmoeten.
Toen we hadden ontdekt dat nogal wat dichters en schrijvers ooit getroffen waren door een CVA (o.a. Jan Hein Donner, Rutger Kopland, Max Pam), besloten we om het symposium in de vorm van een literair café te gieten. De inleidingen van de deskundigen  wisselden we af met korte gedichten en verhalen. De teksten werden omlijst door vioolpartita’s van Bach, briljante solo’s van ongeveer één minuut, van de gelijknamige CD van Janine Jansen.
 Zelden hebben we een bijeenkomst geleid waarin de aanwezigen met zoveel aandacht luisterden naar de inleiders, naar onze teksten en naar elkaar.  Vanwege het thema, vanwege de literaire teksten of dankzij Bach?

Een paar dagen geleden hoorde ik tijdens een workshop voor het eerst iets over de Bulgaarse pedagoog en psychiater Georgi Lozanov.  Hij heeft aangetoond dat bepaalde muziek ons in een staat brengt waardoor ons leervermogen significant toeneemt. In die staat produceren onze hersenen alfagolven waardoor we in een wakkere ontspannenheid komen, in een geconcentreerde alertheid.
Vooral instrumentale barokmuziek, zoals bepaalde fuga’s, partita’s en canons van Bach, hebben dat vermogen. De muziek heeft een tempo van ongeveer 60 tellen per minuut, net zoals onze hartslag in ruststand. Lozanov bewees wetenschappelijk dat mensen twee tot vijf keer sneller een vreemde taal leerden als ze tijdens hun studie naar muziek luisterden van Bach, Vivaldi, Pachelbel (van die beroemde canon) of zelfs Mozart.

Het succes van het CVA-symposium was verklaard! Mijn intuïtie en mijn liefde voor Bach (ik kan echt geen dag zonder) waren hand in hand gegaan.
Binnenkort leid ik een conferentie waar een aanzienlijk aantal dominante alfa-reuen worden verwacht. Die produceren een overmaat aan bèta-golven. In bèta-staat zijn mensen gespannen en nerveus, gericht op vechten óf vluchten, en werkt het geheugen minder goed. Allemaal wetenschappelijk aangetoond door Hans Berger in 1924! In die toestand zijn mensen (niet alleen mannen) minder gericht op dialoog; ze volharden in standpunten. Ze onthouden weinig van de informatie van de inleiders en ze vergeten subiet de bijdragen van anderen in de discussies.
Dus mijn aanpak staat vast: geen congresdag zonder Bach. Riekt dat te veel naar een absoluut standpunt? OK, Mozart mag ook.

woensdag 22 februari 2012

HOE TROTS KUN JE ZIJN


“It deserves to be seen by more people. Come back, Theater Artemis”. Zo eindigde de prachtige recensie in The New York Times van 29 januari 2012 over de voorstelling ‘Woeste Hoogten’  van de Nederlandse theatergroep Artemis. Mijn zoon Joris speelde daarin de rol van Heathcliff, de sensitieve woesteling die door de twijfelende Cathy wordt afgewezen. (Zie ook een van mijn vorige blogs, onder de titel ‘Jongetjes’.)
Onze Joris op Broadway, volle zalen in het New Victory Theater!! Citaat uit een andere recensie: “Joris Smit is a fireball of focused energy, awareness and seemingly abandoned phisically. Every expression and gesture counts”.  Hoe trots kun je zijn als vader?
Tot vorig jaar mei speelden Joris en ik samen de voorstelling ‘Dennendal’ van het NNT, in tientallen Nederlandse theaters en instellingen. Telkens werd ik verlegen als een kind als hij in dat stuk zei dat hij zijn talent als acteur grotendeels van mij had gekregen.

Als dagvoorzitter hou ik wel van een pittige portie cabaret.  Met genoegen schud ik een zaal uit zijn middagdip met een geplaatste grap. Mijn compagnon Mick zet tijdens een serieuze conferentie met succes een canon in:  hij laat volle zalen zingen en ontspannen. Ach, je probeert het op een wat andere manier dan die mannen in pakken achter groene tafels en mahoniehouten katheders. Maar we zijn geen acteurs of kunstenaars.

De laatste weken heb ik een paar boeiende workshops gevolgd, zoals over communicatie en mindfulness, over creatieve werkvormen voor vergaderingen of over Het Nieuwe Werken bij de overheid. Vaak kom ik daar oud-studenten tegen uit de tijd dat ik als docent/trainer op de Hanzehogeschool werkte. Meestal zijn zij net als ik deelnemer; ik oogst dan graag hun complimenten als ‘ Jij gaat ook maar door’.
Soms presenteren ze hun nieuwe ideeën, zoals laatst Kim Spinder, tijdens het Open Innovatie Festival.
Als een zuidelijke mistral, als een wervelwind van inspiratie, spontaniteit, intelligente intuïtie en humor vloog Kim door de zaal met ambtenaren in het koude Groningen.
Ik citeer uit de aanbevelingen van Kim op LinkedIn: “Blij word ik als ik Kim zie. Zij weet zoveel mensen te inspireren”; “Begaafd spreekster”; “Ik mag Kim met recht ‘mijn muze’ noemen”; “Her energy and free thinking. She's doing a great job in innovating government”
Hoe trots kun je zijn als oud-docent? Wat een talent! 
Wat jammer dat het Instituut voor Communicatie en Media van de Hanzehogeschool haar en die vele andere supertalenten nauwelijks inzet voor het onderwijs van nu.

Als ik als dagvoorzitter een zaal bij de les moet houden, is er iets mis. Soms moet ik keihard werken om de gaten te dichten die doodsaaie sprekers hebben laten vallen. Bij mensen als Kim Spinder hoef ik niets meer te doen dan een spetterende aankondiging en een diepe buiging van de meester voor de leerling. Dankbaar werk.

zaterdag 11 februari 2012

REQUIEM FOR MY FRIEND


Naast mijn werk als Voorzitter ben ik vrijwilliger bij Hospice Het Gasthuis in Groningen. Regelmatig schrijf ik in het blad van het Gasthuis over toepasselijke muziek rond leven en dood. 

Mijn vader schiep er genoegen in om ons te dreigen met zijn laatste wens: “Bij mijn uitvaart zal ik jullie tuchtigen door je uren te laten stilzitten op harde kerkbanken om verplicht te luisteren naar de integrale uitvoering op vier langspeelplaten van de ‘Götterdämmerung’ van Wagner.”
Ondanks die dreigementen heeft hij mij van klassieke muziek leren houden. En gelukkig liet hij het aan ons, zijn kinderen, over met welke muziek we hem wilden herdenken. Het werd, zes jaar geleden, een prachtige uitvaart met veel Gregoriaanse gezangen en zijn favoriete madrigalen van Monteverdi over de liefde.

Toen mijn vader overleed, kende ik ‘Requiem for my friend’ nog niet. Als ik toen van dit requiem had geweten, zou ik het hoogstwaarschijnlijk hebben laten horen. Het is hedendaagse klassieke muziek, van een adembenemende en oprecht verdrietige schoonheid. Én het compacte stuk kost geen lange zit op houten kerkbanken. Ik heb het gewoon op mijn I-Pod staan... Als ik me verdrietig voel, troost verdrietige muziek veel meer dan vrolijke muziek.
De Poolse componist van vooral filmmuziek Zbigniew Preisner schreef deze rouwmuziek in 1996 als een laatste eerbetoon aan zijn vriend Krzysztof Kieslowski, de grote filmregisseur, die op 53 jarige leeftijd overleed. Preisner had veel muziek geschreven voor films van Kieslowski, zoals de trilogie Trois Couleurs Bleu, Blanc et Rouge en voor Dekalog. De wereldberoemde films werden overladen met festivalprijzen en Preisner kreeg internationale erkenning als componist. Sommigen vonden zijn filmmuziek zelfs nog indrukwekkender dan de filmbeelden.

Een grootse daad om een ‘Requiem for my friend’ te componeren. Je ervaart in deze muziek de intense vriendschap tussen de twee kunstenaars. En je voelt het smartelijke verdriet van Preisner over de dood van zijn kunstbroeder.
Zelden heb ik zulke droevige muziek gehoord. Sommige componisten proberen ons met hun Requiems nog wat hoop of verlichting of troost te geven door te verwijzen naar het hemelse perspectief. Preisner troost niet: hij huilt om zijn geliefde vriend.
Anderen halen sentimentele muzikale trucs uit, en dat zijn echt niet alleen de componisten in het Mieke Telkamp-genre, door bijvoorbeeld een vioolorkest in mineur te zetten onder een tekst vol gemeenplaatsen. Preisner vlucht niet: hij schreef een zwaarmoedige klaagzang.

‘Requiem for my friend’ ademt intieme spiritualiteit. Af en toe herinnert de muziek, met orgel en sopraanstem of met saxofoon en een klein koor, aan het Gregoriaans. Het is ook een soort minimal music, die doet denken aan die andere grote hedendaagse (onlangs overleden) Poolse componist, Henryk Gorecki. Het is muziek die beelden oproept van licht en natuur, van verstilde landschappen en grazige weiden. Maar nooit kitscherig. De sfeer blijft ernstig en droevig.

Er zijn blijkbaar veel mensen die beeldende associaties kregen bij deze muziek. Als je op You Tube ‘Requiem for my friend’ in typt, kom je terecht bij filmpjes van mensen die zich hebben laten inspireren door Preisner's uitvaartmuziek.
Preisners Requiem volgt de traditionele opbouw, met o.a. het Kyrie, strofen uit het Dies Irae, Sanctus, Lux Aeterna en Lacrimosa. Vooral het lied ‘Lacrimosa’ is in combinatie met de videobeelden huiveringwekkend. Elke keer krijg ik kippenvel als ik de hoge ijle sopraanstem hoor, dan de violen die zich daar prachtig mee mengen, het orgel en tenslotte het mannenkoor.
Na ruim een half uur, lekker kort dus voor een requiem, geschikt voor een intieme uitvaart, gebeurt er iets verrassends. Zonder pauze krijgen we het tweede deel van de compositie te horen: ‘Life’. Na de droefenis blikt de componist in vier delen terug op het leven: van geboorte tot dood. Nog steeds geen muziek waar je heel vrolijk van wordt, maar toch lichtvoetiger dan het requiem.
Complexe muziek, geen hapklare deunen. Het leven ís nou eenmaal complex en vol onzekerheid, lijkt de boodschap van Preisner te zijn. Het lied ‘Kai Kairos’, gezongen in het Grieks, gaat over de (schijnbare) tegenstrijdigheden: leven en dood, lachen en huilen, rouwen en dansen, verval en opbouw.
‘Life’ eindigt met een variatie op ‘Lacrimosa’ uit het Requiem, gevolgd door een in het Pools gezongen gebed om hoop en geloof in de toekomst. Het deed mij denken aan de tekst van het volkslied van Polen, het land met misschien wel de meest dramatische geschiedenis in Europa: 'Jeszcze Polska nie zginela', 'Nog is Polen niet verloren'.

Soms zou ik de congressen en conferenties die ik voorzit even stil willen leggen. Dan zou ik de zaal willen vragen: wat is nu de essentie, waar zijn we mee bezig? En dan zou ik met elkaar een paar minuten willen luisteren naar het Lacrimosa van Preisner.